Pomnik A. Kmeťa, Historyczne centrum miasta, Banská Štiavnica

Andrej Kmeť urodził się jako syn wiejskiego kowala i był najmłodszym z ośmiorga dzieci. W wieku sześciu lat rozpoczął naukę w Žarnovickiej Hucie, co przygotowało go do nauki w gimnazjum w Banskiej Štiavnicy. Już tam ujawniła się jego trwająca całe życie pasja do botaniki. W szkole uczyli wybitni członkowie zakonu pijarów, a językiem wykładowym był niemiecki. Po ukończeniu szóstej klasy gimnazjum przeszedł do siódmej klasy tak zwanego małego seminarium w Trnawie. Tam ukończył także ósmą klasę, po czym wyjechał studiować teologię do Esztergomu. Po studiach pracował jako kapelan w Senohradzie, a później jako proboszcz w Krnišovie. Od 1906 roku mieszkał na emeryturze w Martinie. Choć nie miał wykształcenia archeologicznego, należał do pierwszych słowackich uczonych zajmujących się archeologią systematycznie. Współcześni nazywali go słowackim Schliemannem. Podczas badań w Beši wykopał i uratował szkielet mamuta. Zajmował się również folklorem. Jeszcze jako student wydał zbiór ludowych pieśni bożonarodzeniowych. W czasie posługi kapłańskiej zapisywał podania i baśnie ludowe, badał zwyczaje oraz zbierał hafty i koronki, które promował w kraju i za granicą. W 1873 roku zorganizował ekspozycję haftów z Hontu na wystawie światowej w Wiedniu. W 1891 roku prezentował słowackie koronki na czesko-słowackiej wystawie jubileuszowej, a w 1895 roku na czesko-słowackiej wystawie etnograficznej w Pradze. Te słowackie skarby przedstawił także na światowej wystawie prac kobiet w Paryżu w 1893 roku. W 1904 roku uczestniczył w wystawie słowiańskiej w USA. Współorganizował wystawę koronek w Martinie w 1887 roku oraz wystawę sztuki ludowej w Honcie w 1895 roku. Z jego inicjatywy w 1910 roku powstały spółka akcyjna Lipa w Martinie i Spółdzielnia Hafciarska w Skalicy. W dziedzinie geologii, mineralogii i paleontologii współpracował z profesorami Akademii Górniczej i Leśnej w Banskiej Štiavnicy. Odkrył kilka nowych gatunków roślin; jego imieniem nazwano około 40 roślin, zwłaszcza róż i grzybów. Andrej Kmeť zgromadził zielnik liczący 72 000 okazów: 39 000 roślin wyższych, w tym około 6 000 róż, i 33 000 roślin niższych, w tym 25 000 śluzowców. Zebrał też 1 733 próbki nasion należące do 516 rodzajów. Zielnik przechowywany jest w Słowackim Muzeum Narodowym. W 1892 roku zaproponował założenie Słowackiego Towarzystwa Naukowego z siedzibą w Martinie i oddziałami we wszystkich słowackich miastach. Sam opracował projekt jego statutu, który został przyjęty. Inicjatywa ta stanowiła historyczny przełom w rozwoju słowackiej nauki narodowej. Wszędzie, gdzie pracował, Kmeť walczył z alkoholizmem i zakładał szkółkę szkolną, bibliotekę kościelną, stowarzyszenie czytelnicze, rolniczą bibliotekę techniczną i gospodarczą oraz stowarzyszenie sadownicze. Pisał popularnonaukowe broszury i artykuły nie tylko do słowackich czasopism i gazet, takich jak Obzor, Katolícke noviny, Národné noviny, Orol, Národný hlásnik i Pútnik svätovojtešský, lecz także do publikacji obcojęzycznych, na przykład Österreichische botanische Zeitschrift, Uhorské noviny i Deutsche botanische Monatschrift.

Život mesta sa dodnes sústreďuje v jeho historickom jadre. Sem smerujú kroky každého návštevníka, lebo tu sú na malom priestore sústredené významné historické pamiatky a v priehľadoch z ulíc a námestí možno vidieť raz tú, raz inú architektonickú dominantu. V historickom centre mesta stoja domy niekdajších banských ťažiarov a bohatých mestských kupcov a remeselníkov. Niektoré si dodnes zachovali pôvodné gotické časti, najmä portály, ale väčšina bola prestavaná v 16. storočí v renesančnom slohu. Fasády týchto domov sa pýšili bohatou výzdobou. S hladkými plochami fasád kontrastujú masívne arkiere na členitých a neraz sochársky opracovaných konzolách. Honosnosť renesančných meštiackych domov zvyšovali bohato zdobené portály, neraz s rodinným erbom a heslom okolo neho. Banská Štiavnica je jedným z najkrajších a historicky najzaujímavejších miest na Slovensku. V decembri 1993 sa mestu Banská Štiavnica dostalo najvyššieho medzinárodného uznania, keď bolo historické jadro mesta spolu s technickými pamiatkami v okolí zapísané do Zoznamu svetového kultúrneho a prírodného dedičstva UNESCO.

Więcej panoram w pobliżu